Emoties, intensiteit en creativiteit

Gepubliceerd op
13 november 2018

Het is (ook voor mezelf) goed dat ik morgen* met leerkrachten en andere begeleiders kan spreken over creativiteit en emotionele ontwikkeling.

Zodoende kan ik namelijk enkele inzichten uit onderzoek en ervaring delen, waaruit blijkt welke motivationele intensiteit in verschillende fases van het creatieve proces gewenst is.

Bijvoorbeeld: Als een persoon aanhoudend verdrietig is, dan is er geen hoge motivationele intensiteit om een weliswaar goed idee verder te verfijnen en toe te vertrouwen aan de evaluatieve fase. Daarvoor is een vernauwde focus en aandacht nodig en dit vraagt een hoge motivationele intensiteit, die bij aanhoudend verdriet of prettig maar weinig intens plezier niet aanwezig is. Daarmee is niet de emotionele conditie aanwezig om het creatieve proces te vervolmaken.
Door dit zichtbaar te maken, wordt ook aannemelijk waarom personen die emotioneel lijden soms niet tot voltooide zelfexpressie komen, ookal hebben ze juist indrukwekkend originele ideeën (voor mezelf bracht dit inzicht een lange zucht van ontspannende herkenning) .

Deze begripswijze biedt tevens een niet-pathologiserende manier om naar sommige psychische problemen te kijken. Bovendien kan het in concrete zin suggesties bieden over welke emotionele condities opnieuw gevraagd worden bij het vervolmaken van het creatieve proces, daar waar het strandt. Dat is voor begeleiders heel belangrijke informatie, lijkt mij.
In verdriet of plezier ontstaan er wel ideeën voor een project, maar in de volgende fase (in het iteratieve proces) zijn andere motivationele intensiteiten gewenst.

Dit gaat niet over een onderscheid tussen "positieve" versus "negatieve" emoties (dat is te simplistisch), dit gaat over een mate van intensiteit die samengaat met een specifieke vorm van aandacht, die in verschillende fases van creëren belangrijk is.
Soms is brede aandacht belangrijk (het zien van het hele plaatje, het combineren van ideeën, het openstaan voor ogenschijnlijk irrelevante input), soms is vernauwde aandacht belangrijk (het kiezen van een idee, het loslaten van andere opties, het negeren van irrelevante input).

Maar als iemand moeite heeft met het ervaren van bepaalde emoties en motivationele intensiteiten (bijvoorbeeld vanwege weinig spiegeling, hoge prikkelbaarheid, een trauma of geen oefening), dan wordt dus ook het creatieve proces bemoeilijkt.
Dit herkennen biedt de mogelijkheid om met naderende stapjes alsnog de motivationele intensiteit op te zoeken die wél verdere vervolgmaking van het creatieve proces zou kunnen bieden.
Zo is afkeer of verlangen een intense motivationele staat. Toegeven aan hetgeen je werkelijk verlangt en waar je naar toe wil bewegen of juist datgene waar je echt van weg wil bewegen, faciliteert actie en focus.
Dit is heel logisch, maar we gaan maar al te gauw voorbij aan deze emotionele logica in ons begrip van elkaar en het creatieve proces.

We zijn tenslotte zelf de organiserende principes van onze ervaring en dat resulteert in de welbekende blinde vlekken. We weren sommige emoties en intensiteiten af en bewegen zodoende niet met de flow van het creatieve proces mee.
Het kan emotioneel en creatief heel bevrijdend zijn als een begeleider de tijd en aandacht neemt om de hoge of lage motivationele intensiteit uit te nodigen en te faciliteren bij de ander, opdat er gewenning en vertrouwdheid optreedt met deze benodigde fase van creatie.

Het gebruiken van de inzichten over welke intensiteit wanneer in het creatieve proces van waarde is, laat tevens zien dat "van idee tot product" een veelzijdig, gelaagd en tegenstellingen overstijgend proces betreft.
Dit proces gaat samen met zowel zogeheten positieve als negatieve emoties. Sterker nog, het gaat hier om verschillende intensiteiten. De waarheid is ín beweging.

Dit laat ook meteen zien waarom creatieve persoonlijkheden zo tegenstrijdig of beweeglijk lijken te zijn. Het niet functioneren volgens een genormeerde OF/OF en het wél aangaan van intensiteiten, maakt het überhaupt mogelijk om te creëren. Het gehele emotionele pallet is van belang. Zowel negatieve als positieve emoties zijn welkom, en graag met wisselende intensiteit. Niet verwonderlijk is emotieregulatie doorslaggevend in het succesvol voortzetten van (je) creativiteit.
Het belang van deze manier van kijken naar elkaars strubbelingen voelt groot. Ik vermoed werkelijk (met hoge motivationele intensiteit ;-)), dat we elkaar op een heel andere manier leren zien als we via structurerende herkenning van het creatieve proces verschillende emoties en intensiteiten leren waarderen. Er zijn (dan) zoveel manieren om de moeite en mooite van leven te (leren) dragen.

*Zie: https://talentstimuleren.nl/kalender/congres/54/programma/sessie/634