Film Masterclass: Strekkende scènes

Gepubliceerd op
10 oktober 2018

Stalker(Tarkovski, 1979) is een enigmatisch lucide meesterwerk. De tijd vliegt voorbij én duurt levenslang. We bevinden ons in een andere zone. De visuele poëzie waarmee de korte narratieve kern zich uitstrekt, absorbeert.

Hoofdpersoon Stalker gidst in weerwil van zijn eenzame vrouw een weerspannige schrijver en afstandelijke professor door de ‘zone’, een verboden gebied dat bezoekers grondig beïnvloedt. Aldaar is hun missie het bereiken van ‘de kamer’, een plek waar wensen in vervulling gaan.

De film bevat lange, sfeerrijke sequenties. We horen vogels en we zien afval. Er spreekt verval en de belofte van een nieuw begin uit. Geïsoleerde geluiden focussen de aandacht op het nu van de strekkende scène.De kleurovergangen zijn een metafoor voor bewustzijnsovergangen. De kijker bevindt zich ín de psyche, wordt op momenten retorisch recht aangekeken door de zoekers. Elementen – vuur, water, aarde en lucht – stemmen zintuigelijk, de rituelen van de Stalker benadrukken deze ervaring.

De verschrokken gezichtsuitdrukking van de gids verkondigt existentiële angsten. De ontvankelijke kijker stuit hierdoor wellicht op innerlijke weerstand. De dialogen echoën op momenten de beeldende impressies, vaste grond onder de voeten krijg je interpreterend niet.

De ‘zone’ associeer ik met een gemoedstoestand waar we doorgaans in omtrekkende woorden over spreken, die we ook wel Leegte of Stilte noemen. De kamer is een gevoelsmatige bodem waarop verlangen culmineert tot vrede boven tevredenheid. Is dát wat we werkelijk wensen? 

Stalker biedt een binnenstebuiten kijk op mens-zijn. De indringende stijl bedingt vanzelfsprekende oplettendheid, ontbloot van intellectuele stoflagen maakt het lijdensdruk oncomfortabel, soms humoristisch zichtbaar.

Het open einde, de monoloog van Stalker’s vrouw, bekent het overwicht van liefde en verlossing. Het gaat niet om ontwikkelende karakters, maar een hogere macht die zich middels de onzekere individualiteit uitdrukt. Tarkovksi weet als geen ander stijl de spreekbuis van deze macht te maken, als opwaaiende wind of langsdenderende trein.

 

*toelichting op de blog*

Even een ándere tak van sport: kunstkritiek. 'Back to the study roots' (als literatuurwetenschapper) doe ik deze weken mee met de masterclass Film & Leven, georganiseerd door Stichting Domein voor Kunstkritiek, Eye Filmmuseum en De Groene Amsterdammer. We (deelnemers) schrijven reviews en slijpen ons schrijven. Laaf je aan de kunsten!

Een digitale restauratie van de film Stalker is momenteel o.a. te zien in Eye Filmmuseum.