Luister eens van binnen

Gepubliceerd op
29 september 2019

Allereerst: er mist niets aan jou, er is niet iets mis met jou. Verbeteringstrajecten lonken wellicht, waar het veelal op neerkomt: een leven lang leren.

Dat is intens. Ja. Want we maken de moeilijkste situaties mee. Daar leer je ook van, soms onevenwichtig veel. Ik spreek onvermijdelijk uit eigen ervaring en poeh: sommige heftige gebeurtenissen hebben een behoorlijke impact, ze nestelen zich in je Zijn en scheppen een blauwdruk waar je bij herhaling op stuit. De geringste trigger en je staat op gevoelsscherp. Zó intens leren we.

Toch zijn het ook de schijnbaar meest onopvallende prikkels die ons repertoire aan acties en perspectieven vormen. Juist deze kwetsbare omgevingsgevoeligheid sterkt aan in de capaciteit nieuwe wegen in te slaan, ons te voeden, vanuit herboren openheid onszelf en de omgeving te herzien. Wat een veerkracht kent een mens, kent natuur! Een leven lang leren is ook: gedurende een heel leven opnieuw deze veerkracht leren kennen. Deze veerkracht sociaal, emotioneel, spiritueel, cognitief en fysiek eigen maken. Vooral: in je belichaamde beleving van levenservaring erkennen. Een troostende gedachte: we leven nooit lang genoeg om alle vormen van deze veerkracht te leren kennen.

Ook niet onbelangrijk: we hebben weleens baaldagen. Wat heet: baalmomenten. Vaak komen kwetsbaarheden samen: je had al niet goed geslapen, je wordt geprikkeld op zogeheten pijnpunten, je staat onder druk van een geconstrueerde planning, er steekt schaamte in je systeem. Komt bij: we zijn nu eenmaal ook onze eigen blinde vlekken, zien bedreigingen waar zich kansen voordoen en projecteren ónze levensloop op elkaars nonchalante wandelgangen. Noem maar op, de lijst van verstrengelingen is onuitputtelijk en laat zich samenvatten als “we zijn regelmatig onzeker” en “een-en-al verbonden”. Onzekerheid zal in de nabije en verre toekomst een gegeven zijn. Ik ken nog geen vitaal of gevoelvatbaar leven slechts geregeerd door regelmaat en ritmisch onderbouwd door zekerheden.

Tevens: we zijn mensen, vooral als ongeboren bewustzijn. We maken de hele dag en nacht door representaties van onze ervaringen. Beelden, gedachten, hele geloofssystemen…En deze representaties zijn tegelijkertijd de gevoelsmatige grond onder onze voeten, de ervaring zelve. Niet zelden houden we aan de hand van representaties de schitterende (en werkzame) schijn op, dat we precies weten wie we zijn en wat we hier toch aan het doen zijn. De representaties van de voortgaande prikkeling die we Leven noemen, zijn onze referentie in de omgang met onzekerheid. Openheid. Afhankelijkheid. Eindigheid. Ongeboren bewustzijn. Dat is oké, dit is wat we doen, voor zover mijn perspectief reikt. Het loont om met enige regelmaat te menen dat we naar deze representaties kunnen kijken – lekker meta – maar we kunnen er niet uitstappen. We zitten er middenin. Zelfs in de meta’s. Er is geen traceerbaar begin of onherroepelijk eindpunt.

Zo kneden we – slechts mondjesmaat bewust – een flink bron aan parallelle werelden waarin we scenario’s afdraaien over wie we zijn en wie we zouden moeten zijn. Daar voeden we elkaar ook mee. Oordelen, verwijten, stereotyperingen, normen, maatgevingen en zwijgerijen. Met een ingenieus systeem van schaamte en schuld bepalen we emotionele zijnsruimte voor elkaar, maar in de complexe werkelijkheden die we leven en creëren, zijn we een zogeheten “multitude”. Niet te reduceren tot sensaties, niet te reduceren tot gedachten, niet te reduceren tot verboden of cijfermatige precisie. We flirten met een sociaal standvastige identiteit, maar waar we telkens weer mee te maken hebben: verschil, verschil, verschil. Zoveel verschil is ons rijkdom, dat we dientengevolge verdacht veel op elkaar lijken.

Gelukkigerwijs zijn er ook tal van mogelijkheden om gevoelsmatige bewegingsvrijheid te faciliteren. Door te spiegelen, te verstillen, te waarderen en te laten. Maar: we weten nooit zeker of en hoe we deze psychologische vrijheid inderdaad voor elkaar faciliteren. We zijn door en doorleefd subjectief in onze beleving. Dat is niet te omvatten. Je weet het wel, maar je ratio kan er geen chocolade van maken, slechts projecties.

Gevoelsbuien komen op en dalen weer neer. Door eén dag heen al, mogen we verschillende stemmingen en zeker talrijke emoties verwelkomen. Ervaring leert, dat emotionele staten in golven komen. Leren meedeinen, en soms overspoeld raken. We zijn golfslagen bekend ermee, en toch overvalt het ons nog. Prima om er goedschiks om te lachen. Dat werkt op je ontspanspieren.

Emoties dienen zich aan, en “ik” ben de ruimte waarin ze opleven, die ze vullen en waarin ze oplossen. De levenskunst is om de energie te leren verstaan, met een prikkelbaar luisteren als ‘binnenweten’. Ook mag de emotie van de ander in diens eigenwaarde verstaan worden: als van de ander. Maar: laat je er niet door uit ‘het energieveld slaan’. Spiegel, bevraag, leef je in, accepteer of laat onverstaan, ga er geen onechtelijke verstrengeling mee aan, raak het in je bewuste beleving aan. Een mensenleven gloeit van waarde als we er voor elkaar mogen zijn, wetende dat we allemaal meer dan een emotie óf gedachte zijn. Bestudeer emoties als een bewegingswetenschapper. Je leert de aanhechtingen kennen, houdt oog voor de subtiele bindweefsels, rekt knopen in je denken los en weet welke levenshouding je fysiek-emotioneel recht doet. En als de stress wat oploopt, dan resulteert dit vaak in een veelheid aan mentale handelingen: gedachten. Cognitief ordenen kan uitkomst bieden, maar vereist soms een oncharmante grofheid of onsierlijke en ongeloofwaardige platitudes. Een beetje fysieke beweging doet werkelijk wonderen. Maar…dat hoef je ook weer niet af te dwingen. Rust herbeleef je op tiental manieren. Niet in de laatste plaats….doórademen (ook handig tijdens het sporten).

Relativeren door met paradoxen te jongleren, dat is ook een aanrader. We worden als individu beknot door wat ons bevrijdt: een beperkt perspectief, dat laat weten, er is altijd veel meer te zien dan de blinderende verhaallijnen waar we in zijn gaan geloven.

En hoeveel verantwoording we ook bij het modern volprezen individu leggen: we zijn allemaal extreem afhankelijk. Armoede, discriminatie, de meest ongelukkige levensomstandigheden, dit zijn minstens even reële invloeden op welzijn, waar we op momenten van overtuigde levenszin en zelfgenoegzaamheid maar al te gauw aan voorbij gaan. Hoezeer ik zelfbewustzijn een warm hart toedraag, hoezeer ik meen dat we met elkaar een bewustzijn delen, smeden, dat groter is dan de optelsom der delen. We zijn onze omgeving, intensief bepaald door context. We worden in ons handelen, denken en voelen mede bepaald door de omstandigheden waarin we ons bevinden. We kunnen de context reduceren tot zelfbevestigende factoren, maar deze pogingen weerspiegelen in essentie de afhankelijkheid die we niet kunnen wegdenken.

Aan ons om verhaal te vinden in deze oersoep aan invloeden, aan ons om elkaar de mogelijkheid te bieden voldoende orde te beleven om de chaos te dragen. Sinds heugenis scheppen we elkaars beleefwereld, hoe teder en teer is dit weten.

Luisterend van binnen is het juist daar waar we bevrijd worden, dat we ook op ons meest kwetsbaar zijn: in contact.